Түркітілдес халықтардың миграциясы Еуразия тарихына қаншалықты әсер етті?

Шалабай Гаухар Шәріпбекқызы
Шымкент қаласы, Химия-биология бағытындағы Назарбаев Зияткерлік мектебі
2800
Қазақстан тарихы
Тақырыбы:
Түркітілдес халықтардың миграциясы Еуразия тарихына қаншалықты әсер етті?

 

Сабақта жүзеге асатын оқу мақсаттары

Тарихи оқиғалардың өзара байланысын табу арқылы түркітілдес тайпалардың миграция үдерістеріне ықпалын түсіндіру.

Сабақтың мақсаты

Түркітілдес тайпаларды атап, олардың картада территориялық орналасуын көрсету, түркі халықтарының миграция салдарын түсіну.

Күтілетін нәтиже

  • картадан түркітілдес тайпалардың миграция бағыттарын көрсете алады;
  • түркітілдес халықтардың миграциясының  салдарына мысал келтіреді;
  • түркітілдес халықтардың миграциясының себептерін анықтайды.

Тарихи концепт

Өзгеріс пен сабақтастық.

Тілдік мақсаттар

Академиялық тілді қалыптастыру.

Сабақта қолданатын жаңа сөздер мен терминология:  

Миграция – адамдардың  қандай да бір аумақтардың шегарасынан өтіп, ұзақ уақытқа немесе біржолата қоныстану процесі;

Ассимиляция – саны аз, саяси-әлеуметтік ахуалы төмен халықтың өзінен саны да, қуаты да көп халықтың басыңқы ықпалы нәтижесінде сол халық құрамына біртіндеп сіңіп, жұтылып кету құбылысы;

Этнос – бір халықты екіншісінен ажыратуға мүмкіндік беретін ортақ белгілері бар қауымдастық.

Айтылым: миграция, этнос, этноним, ассимиляцияға анықтама береді.

Тыңдалым: «Түркі халықтары» тақырыбындағы бейнебаянды көргеннен кейін сұрақтарға жауап береді.

Пәнаралық байланыс

 Дүние жүзі тарихы, география.

Меңгерілген білім

Ерте орта ғасырлардағы мемлекеттер туралы біледі.

Сабақ барысы:

Жоспарланатын уақыт

Жоспар бойынша орындалуы тиіс іс-әрекеттер

Оқыту ресурстары

Сабақтың басы

4 мин.

 

 

 

 

 

Қызығушылықты ояту кезеңі.

«Суреттер сөйлейді» әдісі. Оқушыларға слайдтардан суреттер көрсетіледі. «Миграция» деген ұғымды қалай түсінесің? деген сұрақ қойылады.

тарих

 

Слайдтар, суреттер

 

 

 

 

 

https://bilimland.kz/kk/content/structure/

2150-dunie_zhuzi_tarixy#lesson=16672

Сабақтың ортасы

2 мин. 

 

4 мин.

 


 

 

4 мин.

 

 

 

 

 

 

 

 


 

6 мин.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 

 

 

 

10 мин. 

 

 

 

 

 


 

 

 

 

 

 

 

3 мин.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

5 мин.

Оқушылардың жауаптарын тыңдаған соң миграция,  этнос, этноним, ассимиляция – ұғымдарын түсіндіру

Мағынаны тану кезеңі.

Оқушыларға https://bilimland.kz сайтынан «Түркі халықтары» тақырыбындағы бейне-баян көрсетіледі. Оқушыларға келесі сұрақтар қойылады:

а) Қандай өзгерістерді байқадың?

ә) Осы өзгерістер қандай оқиғалар нәтижесінде пайда болды?

 тарих ресей 

Мұғалім оқушыларға түркітілдес тайпалардың Алтай тауларынан еуразия жеріне қоныс аударуы туралы әңгімелейді. Мәтін таратып беріледі.

алтай

Тапсырма.  Картамен жұмыс. Оқушыларға  «картада ерте орта ғасырлардағы және қазіргі уақыттағы түркілердің таралу аймағын көрсет» деген тапсырма беріледі.

Ерте орта ғасырлардағы тайпалар: теле, түрік, түргеш, қарлұқ, оғыз, қимақ, т.б

Қазіргі түркітілдес халықтар: татар, башқұрт, чуваш, әзірбайжан, қарашай, балқар, қазақ, қырғыз, өзбек, қарақалпақ, т.б халықтардың орналасуын картадан көрсетеді.

түрік қағанаты

Бағалау. «Екі жұлдыз, бір тілек» стратегиясы арқылы бағалау. Оқушылар жұпта бірін-бірі бағалайды, тапсырманың орындалуына қарай екі жақсы жағы мен бір ұсыныс жазып қалдырады.

 Оқушыларды шағын топтарға біріктіру. Түстер арқылы  топқа біріктіру.

Анализ.

Б Түркітілдес халықтардың миграциясы Еуразия кеңістігіндегі тарихи оқиғаларға қаншалықты әсерін тигізді? деген сұрақ қойыңыз.

Тапсырма. «Сәйкестік аймағы» (Зона Релевантности) әдісі

Б/Д Оқушыларға «түркі тайпаларының миграциясының қандай себептері болуы мүмкін?» сұрағын қою.

Оқушылар мәтінмен танысып, миграция салдарын және себептерін анықтайды.

  • географиялық;
  • әлеуметтік;
  • саяси;
  • экономикалық;
  • этникалық, т.б.

Әр топ өздерінің таңдауларын дәлелдейді.

Түріктер миграциясының нәтижесі

Түрік  қағанаты  Қытай императорына  салықтар  төлетті, Византия мен Иран мемлекеттерімен дипломатиялық қарым- қатынастар орнатты.

 түркілер жаулап алған жерлерінде қоғамдық қатынастарды өзгертіп, жаңа прогрессивтік формация қалыптастыруға септігін тигізді.

олар ағылшындар мен голландтықтар және испан конкистадорлары сияқты өздері жаулап алған жердегі халықтарды жаппай қырып-жойып, геноцид жасаған жоқ.

Түріктердің эфталиттерді бағындыруымен Шығыс пен Батыстың керуен жолдарарына, жібек, тәтті тағамдар, сәндік заттар т.б. тауарлар саудасын бақылауға мүмкіндік алды.

Түркі халықтарының миграциясы нәтижесінде тілдік өзгерістер де орын алды, мысалы «Игорь жорығы туралы» дастанындағы орыстардың тілі түркілерден дамыған деп айтылады.

Түркітілдес тайпалар миграция нәтижесінде көшпелі және жартылай көшпелі мал шаруашылығы басым болғанымен, егіншілік, балық аулау, аң аулау кәсіптерімен де кең ауқымды шұғылдана бастаған.

Бұл қоныс аударулар көптеген халықтардың сырт келбеті мен  тілдерін өзгертті.

Еуропадағы  қыпшақтардың қозғалысы Венгрия мен  Болгария  халықтарының  этникалық құрылымына әсер етті.

Оғыздар (750-1055 жж.) Дон мен Қара теңіз өңірлерінде және далалы аймақтарда жайылымдарын  кеңейту мүмкіндігін іздеген.

 

Бағалау. Мұғалім оқушылардың жауабын толықтырып, қорытындылайды, кері байланыс береді

Тапсырма. Жеке жұмыс. Сәйкестендір

Мына мекендерде қандай халықтар өмір сүргенін тауып, сөйлемдерді сәйкестендіріңіз.

кавказ

https://bilimland.kz/kk/courses/dunie-zhuzi-tarixy/turki-xalyqtary/lesson/orta-hasyrlardahy-turki-xalyqtary сайтында берілген тапсырманы орындап, дұрыс жауаптарына қарап өзін-өзі бағалайды.

еділ жайық

Тапсырма. Мәтінмен жұмыс. «ИНСЕРТ» әдісі.

«Мәтінді түртіп алу» әдісі:

«Ү» – бұны мен бұрыннан білемін;

«+» – мен үшін жаңа ақпарат

«?» – маған бұл түсінікті

«–» – басқаша ойлайтынмын

түркітілдес

 Бағалау «Сыйлықтар қоржыны» әдісі арқылы мұғалім оқушыларды бағалайды, кері байланыс береді.

 

https://bilimland.kz/kk/content/structure/

2150-dunie_zhuzi_tarixy#lesson=16672

 

 

  

 

 

https://bilimland.kz/kk/content/structure/

2150-dunie_zhuzi_tarixy#lesson=16672

 

 

 

https://bilimland.kz/kk/content/structure/

2150-dunie_zhuzi_tarixy#lesson=16672

 

 

 

Карта

https://itest.kz/kz/lekciya_1_tarau_

erte_orta_hasyrlardahy_memleketter

_6_9_h_turik_qahanaty

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

https://itest.kz/kz/lekciya_

turikterding_rukhani_madenieti

«Түріктердің рухани мәдениеті»

https://itest.kz/kz/lekciya_zhartylaj

_koshpeli_zhane_otyryqshy_

madenietterding_ozara_aseri

«Жартылай және отырықшы мәдениеттердің өзара әсері»

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

https://bilimland.kz/kk/content/structure/

2150-dunie_zhuzi_tarixy#lesson=16672

 

 

  

 

 

 

 

 

 

 

https://bilimland.kz/kk/content/structure/

2150-dunie_zhuzi_tarixy#lesson=16672

https://itest.kz/kz/lekciya_1_tarau_

erte_orta_hasyrlardahy_memleketter

_6_9_h_turik_qahanaty

 

Сабақтың соңы

2 мин.

 «Табыс пирамидасы» әдісі арқылы кері байланыс жүргізу

пирамида

Үйге тапсырма: «Түркілердің: кеше және бүгін» атты тақырыбына эссе жазу. 100-150 сөз.

Кілт сөздер: қоныс аудару,  Алтай таулары,  Еуразияның аймақтары,  жаңа жайылым жерлердің қажеттілігі,  миграция нәтижесінде.

 

 

 

Қате туралы хабарландыру