Ғабдолла Тоқай. Өмір жолына қадам басқандарға

  • 1.163
Татар ақыны Ғабдолла Тоқай 1886 жылы 26 сәуірде Татарстанның Арск ауданының Кушлауч ауылында дүниеге келген. Ол – татардың жаңа бағыттағы реалистік әдебиеті мен қазіргі татар әдеби тілінің негізін салушы. Әке-шешесінен кішкентайынан жетім қалып, сәби шағынан өмірдің азабын көп көрген Ғабдолла 9 жасында Орал қаласында тұратын әкесінің қарындасы Ғазизаның қолына келіп, Мутыгия медресесінде оқиды. Алғашқы шығармаларын 1902 жылдан жаза бастады. «Фикер» газетінде, «Әл-ғасрул-жадид» («Жаңа ғасыр»), «Уклар» («Оқтар») журналдарында өлеңдері, мақалалары басылды. Ғабдолла Тоқай азаттық жыршысы болды. Демократияшыл жастардың «Әл-ислах» газетін шығаруға қатысты. 1908 жылы татар драматургі, көсемсөзші Ғалиасқар Камалмен бірігіп, Қазандағы тұңғыш сатиралық «Яшен» («Жасын») журналын шығарды. 1910 жылдан «Ялт-йолт» («Жалт-жұлт») журналында қызмет етті. Оның сатирасы патшаның отарлау жүйесін, ел ішіндегі халыққа қарсы озбырлықты әшкереледі. Ақын 1913 жылы 27 жасында Қазан қаласында дүниеден өтті. Қамшының сабындай қысқа ғұмырында артына бес том шығарма қалдырған Ғабдолла Тоқай татар ағайындар үшін қазақтың Абайындай. Бүгінде Татарстанның өнер мен әдебиет саласындағы ең үлкен мемлекеттік сыйлығы Ғабдолла Тоқайдың атында. Қазақтың Мағжан Жұмабаев, Сұлтанмахмұт Торайғыров, Сәбит Дөнентаев сияқты ірі ақындары оның ақындығын үлгі тұтып, ерекше құрметтеген. Сұлтанмахмұт пен Сәбит оның шығармаларын қазақшаға аударып, көпшілікке ұсынған. Ғабдолла Тоқай балаларға арнап өлеңдер де, прозалық шығармалар да жазды. Ақын «Өмір жолына қадам басқандарға атты» өлеңінде балалардың мектепте оқыған кездерін тұтқында жүргендей сезініп, қашан ержетіп, мектептен құтылғанша асығатын албырт көңілдерін дөп басып, оларға олай етпеңдер деп құр ақылгөйсімей, мен де дәл осындай сезімдерді бастан кешкенмін деп, лезде жас оқырманымен сырлас дос болып алады. Сөйтіп барып сол алқынып жеткен ересектік өмірде адам қызығатындай көп ештеңе жоқ екенін, өзін қанша жолы болған бақытты адам сезінсе де, қазір құрметтеліп атасының атымен «ақын Тоқай» аталып жүрсе де, енді бұрынғыға керісінше сол баяғы «Апуш» атанған алаңсыз балалық шақты аңсайтындығын сыр қып айтады. Ақын жалқаулықты әдет қылып, мағыналы өмірден қапы қалмаңдар деп, әрқашан еңбекқор болуды және тәңірі мен халық алдындағы парыздарын өтеуге талпынуды насихаттайды.
4461
335
Қате туралы хабарландыру