Алыстан және жақыннан көргіштік

Жүсіпназарова Гүлмайра Макуақызы
Тараз қаласы, Назарбаев зияткерлік мектебі
4489
Физика
Тақырыбы:
Алыстан және жақыннан көргіштік

WORD Жүктеу PDF Жүктеу
 
Оқу мақсаттары - Көздіӊ негізгі бөліктері және олардыӊ қызметімен таныстыру;
- Көздіӊ оптикалық жүйесімен таныстыру;
- Көз торламасында пайда болған кескінніӊ қасиетін анықтау;
- Көздіӊ аккомодациясын таныстыру;
- Көздіӊ ақауларымен танысу: алыстан және жақыннан көргіштік;
- Алыстан көргіштік және жақыннан көргіштікті түзетуді үйрету.
Сабақтың міндеттері Оқушылар білуі керек:
- көздіӊ негізгі бөліктерін және олардыӊ қызметін;
- көз торламасында пайда болған кескінніӊ қасиетін;
- көздіӊ ақауларын айыра білу;
- алыстан көргіштік және жақыннан көргіштікті қандай көзілдірікпен түзету.
Тілдік мақсаттар

Оқушылар өздерінің түсініктерін көрсететін жаңа сөздерді пайдаланулары, терминдерді түсінулері және қолдана алулары керек. Көз – күрделі оптикалық жүйе, көз бұршағы, көз торламасы, аккомодация, алыстан көргіштік, жақыннан көргіштік.

 

Арнайы пәндік лексика және терминология.
Сөздік.

Көз бұршағы lens хрусталик
Көз торламасы retina сетчатка
Жақыннан көргіштік Myopia близорукость
Алыстан көргіштік Hyperopia дальнозоркость
Ойыс линза Concave lens Вогнутая линза
Дөӊес лина Convex lens Выпуклая линза


Диалогқа/жазуға қажетті сөз тіркестері.

Көз алмасының тор қабатында нәрсенің шын, кішірейтілген, төңкерілген кескіні пайда болады. Көз нәрсенің орналасу қашықтығына байланысты өзінің оптикалық күшін рефлективті өзгертуі мүмкін. Бұл процесс аккомодация деп аталады. Циллиарлық (кірпік) бұлшық еттерінің босаңдық кезінде көздің көретін нүктесі алыстағы нүкте деп аталады. Циллиарлық бұлшық еттерінің ең үлкен күш салуы кезінде көздің анық көретін нүктесі жақындағы нүкте деп аталады. Сау көздіӊ алыстағы нүктесі шексіздікте, ал жақындағы нүктесі 15-20 см қашықтықта орналасқан.
Жақыннан көргіштік – көздің алыстағы нүктесі шекті қашықтықта орналасады және күш түсірмей қараған кезде (босаңдық кезінде) кескін торламада емес, оның алдында пайда болады.
Алыстан көргіштік – көздің жақындағы нүктесі алыстап кетуіне алып келетін көздің ақауы. Күш түсірмей қараған кезде (босаңдық кезінде) кескін торламада емес, оның сыртында пайда болады.

Өткен сабақ материалдары Өткен сабақ материалдары. Оптикалық құралдардыӊ сызықтық ұлғаюы. Жұқа линзалардыӊ қолданылуы.

Сабақ жоспары

Сабақ барысы Ресурстар

Сабақтың басталуы

- Линзалардыӊ түрлерін, линзада кескін алуды еске түсіреміз;
- Жинақтаушы және шашыратқыш линзаларды айтып өтеміз;
- Оларда пайда болатын кескіндердіӊ қасиеттері туралы айтамыз.


Кіріспе: Адам өміріндегі көздіӊ, көрудіӊ маӊызы туралы.

 

Сабақтың ортасы

Көз.

Сыныпқа көздіӊ макетін көрсетеміз. Олардан адамныӊ көзі туралы не білетіндігін сұраймыз. Көз – күрделі оптикалық жүйе болып саналады. Көз алмасының тор қабатында (сетчатка) нәрсенің кішірейтілген, шын, төңкерілген кескіні пайда болады.

Алыстан және жақыннан көргіштік - 1
Алыстан және жақыннан көргіштік - 2

Көздің оптикалық жүйесі: қасаң қабық, су тәрізді сұйық, көз бұршағы (қос дөңес линзаға ұқсас мөлдір серпімді дене), көз алмасының ішкі бөлігін толтырып тұратын қоймалжың сұйық шыны тәріздес дене.


- Көздіӊ диаметрі: ≈ 22 мм;

- Көз бұршағының сыну көрсеткіші ≈1,44;

- Көздіӊ оптикалық күші ≈58 дптр.

Көздің құрылымы.

Бейнекөрініс көрсету: https://bilimland.kz/kk/content/lesson/10914-optikalyq_qural_koz.

Алыстан және жақыннан көргіштік - 3

1-склера (көз алмасының сыртқы қабықшасы); 2-қасаң қабық (роговица) - склераның алдыңғы мөлдір бөлігі; 3- түсті қабық (адамдар көзінің түсті қабығы әртүрлі болады); 4-көздің қарашығы (зрачок) – жарық өтетін саңылау. Оның диаметрі рефлективті түрде 2 мм - 8 мм-ге өзгеріп отырады; 5-көз бұршағы (хрусталик) - қос дөңес линзаға ұқсас мөлдір серпімді дене; 6-циллиарлық бұлшық еттер көз бұршағының қисықтық радиусын өзгертеді, яғни оптикалық күшін өзгертеді; 7-көз алмасының ішкі бөлігін толтырып тұратын қоймалжың сұйық шыны тәріздес дене (стекловидное тело); 8-тамырлар қабығы; 9-көз алмасының түбін тұтас жауып тұратын торлама (сетчатка). Торлама көз жүйке тамырларының тармақтарынан тұрады. Көру жүйкесі құтышалар (≈ 7 млн.) мен таяқшалар (≈130 млн.) деп аталатын талшықтардан тұрады; 10-көру жүйкесі; 11- соқыр дақ; 12-сары дақ (центральная ямка) – торламадағы жарықты ең сезгіш орын (мұнда нәрсенің түсін қабылдайтын кұтышалар топталған).

Тапсырма:
Алыстан және жақыннан көргіштік - 4

Көз аккомодациясы.

Әртүрлі қашықтықта орналасқан нәрселердің көз алмасының торламасында анық кескінін пайда болуы үшін көздің оптикалық жүйесінің фокус аралығы өзгеруі керек.
Көз нәрсенің орналасу қашықтығына байланысты өзінің оптикалық күшін рефлективті өзгертуі мүмкін. Бұл процесс аккомодация деп аталады.

Алыстан және жақыннан көргіштік - 5

Көз торламасында кескінніӊ пайда болу моделі: (D) http://files.school-collection.edu.ru/dlrstore/669ba083-e921-11dc-95ff-0800200c9a66/5_8.swf
Алыстан және жақыннан көргіштік - 6

Аккомодация циллиарлық бұлшық еттердің (6) сығылуы немесе созылуы нәтижесінде жүзеге асады. Циллиарлық (кірпік) бұлшық еттерінің босаңдық кезінде көздің көретін нүктесі алыстағы нүкте деп аталады. Циллиарлық бұлшық еттерінің ең үлкен күш салуы кезінде көздің анық көретін нүктесі жақындағы нүкте деп аталады. Сау көздіӊ алыстағы нүктесі шексіздікте, ал жақындағы нүктесі 15-20 см қашықтықта орналасқан.

Көз ақаулары.

а) сау көз
б) жақыннан көргіштік
в) алыстан көргіштік

Алыстан және жақыннан көргіштік - 7
Алыстан және жақыннан көргіштік - 8

Жақыннан көргіштік – көздің алыстағы нүктесі шекті қашықтықта орналасады және күш түсірмей қараған кезде (босаңдық кезінде) кескін торламада емес, оның алдында пайда болады. Көздің бұл ақауы жақыннан көргіштік деп аталады. Осы ақауды түзету үшін шашыратқыш линзалары (D<0) бар көзілдірік киеміз.

Алыстан және жақыннан көргіштік - 9


Жақыннан және алыстан көргіштік моделдері: (D)
Алыстан және жақыннан көргіштік - 10
Жақыннан көргіштік және оны көзілдірікпен түзету.

Жақыннан көргіштер алыстағы нәрселерді анық көре алмайды. Жақыннан көргіштер үшін еӊ жақсы көру аралығы 25 см ден кіші.

Алыстан көргіштік – көздің жақындағы нүктесі алыстап кетуіне алып келетін көздің ақауы. Күш түсірмей қараған кезде (босаңдық кезінде) кескін торламада емес, оның сыртында пайда болады. Осы ақауды түзету үшін жинағыш линзалары (D>0) бар көзілдірік киеміз.

Алыстан және жақыннан көргіштік - 11
Алыстан көргіштік және оны көзілдірікпен түзету.

Алыстан көргіштер жақын тұрған нәрселерді дұрыс көрмейді. Алыстан көргіштер үшін еӊ жақсы көру аралығы 25 см ден үлкен.

Астигматизм – қасаң қабықтың (роговица) сфералық еместігімен (әртүрлі жазықтықта қисықтықтың әртүрлі болуы) байланысты көздің ақауы.

Алыстан және жақыннан көргіштік - 12

Бинокулярлық көру.

Бір көзбен немесе екі көзбен көрудіӊ айырмашылығы бар ма?
Бір көзбен көру бізге қай нәрсеніӊ жақын, қай нәрсеніӊ алыс тұрғанын толық айыруға мүмкіндік бермейді. Екі көзбен көру – көру аймағын кеӊейтеді, біз үлкен кеӊістікті көреміз. Екі көзбен көретіндіктен, біз нәрсені жазық емес, көлемді күйінде көреміз.
Адам горизонталь бағытта 1200 шекарасында көреді. Төмендегі суреттерде бинокулярлық көру аймақтары көрсетілген.

Алыстан және жақыннан көргіштік - 13
Алыстан және жақыннан көргіштік - 14
Алыстан және жақыннан көргіштік - 15
Алыстан және жақыннан көргіштік - 16
 

(G) Топпен жұмыс.

1-топ үшін тапсырмалар:
1. Адам көзініӊ оптикалық жүйесініӊ негізгі бөліктерін атаӊдар.
2. Адамныӊ көз бұршағы өзініӊ қисықтығын өзгертеді. Бұл не үшін керек?
3. Оқушы оптикалық күші +2 дптр болған көзілдірік киеді. Көзілдірік линзасыныӊ фокус аралығы қандай? Бұл көзілдірік көздіӊ қандай ақауын түзетеді?
4. Судан шыққан балықта қандай көз ақауы «пайда болады»? Алыстан көргіштік немесе жақыннан көргіштік. Неліктен?

Алыстан және жақыннан көргіштік - 17

2-топ үшін тапсырмалар:
1. Көзде пайда болатын кескінді сипаттаӊыз.
2. Қандай жағдайда адамныӊ көз бұршағыныӊ фокус аралығы үлкен болады: теледидар көргенде немесе кітап оқығанда?
3. Оқушы оптикалық күші -1 дптр болған көзілдірік киеді. Көзілдірік линзасыныӊ фокус аралығы қандай? Бұл көзілдірік көздіӊ қандай ақауын түзетеді?
4. Суретте көз ақаулары көрсетілген. Қайсы суретте көздіӊ алыстан көргіштік ақауы көрсетілген және оны қандай көзілдірікпен түзетеміз?

Алыстан және жақыннан көргіштік - 18

3-топ үшін тапсырмалар:
1. Қандай оптикалық аспап өзініӊ қасиеті бойынша адам көзіне ұқсас келеді?
2. Көздіӊ еӊ жақсы көру аралығы дегеніміз не? Ол қаншаға теӊ?
3. Оқушы оптикалық күші +2,5 дптр болған көзілдірік киеді. Көзілдірік линзасыныӊ фокус аралығы қандай? Бұл көзілдірік көздіӊ қандай ақауын түзетеді?
4. Суретте көз ақаулары көрсетілген. Қайсы суретте көздіӊ жақыннан көргіштік ақауы көрсетілген және оны қандай көзілдірікпен түзетеміз?

Алыстан және жақыннан көргіштік - 19

http://files.school-collection.edu.ru/dlrstore/669ba083-e921-11dc-95ff-0800200c9a66/5_8.swf

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Bilimland
https://bilimland.kz/kk/content/lesson/10914-optikalyq_qural_koz

 

 

 

 

 

 

https://bilimland.kz/kk/content/lesson/10914-optikalyq_qural_koz

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

http://files.school-collection.edu.ru/dlrstore/669ba083-e921-11dc-95ff-0800200c9a66/5_8.swf
https://bilimland.kz/kk

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

https://bilimland.kz/kk/content/lesson/10914-optikalyq_qural_koz

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

https://bilimland.kz/kk/content/lesson/10914-optikalyq_qural_koz

 

 

https://bilimland.kz/kk/content/lesson/10914-optikalyq_qural_koz

Сабақтың соӊы Үйге тапсырма: Физика және астрономия. 8-сынып оқулығы, § 74, 228-231 беттер, Алматы «Мектеп» 2008.  
Қате туралы хабарландыру